สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี โปรดเกล้าฯ ให้ดำเนินกิจกรรมงานนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ ตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๕๓๑ เป็นต้นมา เนื่องจากทรงประจักษ์ว่า เด็กนักเรียนในถิ่นทุรกันดาร ในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน เมื่อสำเร็จการศึกษาชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ แล้ว ส่วนใหญ่ไม่มีโอกาสศึกษาต่อในระดับสูงได้ เนื่องจากทางบ้านมีฐานะยากจน และตามชายแดนมักไม่มีโรงเรียนที่เปิดสอนในระดับสูง จึงมีพระราชประสงค์พระราชทานพระราชานุเคราะห์ให้นักเรียนเหล่านั้น ได้มีโอกาสศึกษาต่อตามความเหมาะสมของระดับสติปัญญา และ
ความสามารถของแต่ละบุคคล เมื่อสำเร็จการศึกษาจะได้นำความรู้ ที่ได้รับกลับไปพัฒนาชุมชนของตนเองสืบไป
การดำเนินกิจกรรมงานนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ ดำเนินงานทั้งในด้านการปรับปรุงพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้แก่นักเรียน ด้วยการฝึกอบรมให้ความรู้ทางวิชาการ แนะแนวทางการศึกษา และวางแผนการศึกษาในอนาคตให้แก่นักเรียน การปลูกฝังและเสริมสร้างจิตสำนึกในความเป็นไทย ให้มีความรักในถิ่นที่อยู่ และการปกครองระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข รวมทั้งการติดตามดูแล ให้คำปรึกษาและช่วยเหลือนักเรียนทั้งในด้านการเรียน ความประพฤติ และการใช้จ่ายเงินพระราชทาน ตลอดจนส่งเสริมให้นักเรียนมีงานทำตามคุณวุฒิของนักเรียน
ตลอดระยะเวลาการดำเนินงานที่ผ่านมา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับนักเรียนจากโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน และโรงเรียนในพื้นที่โครงการตามพระราชดำริทั่วทุกภาคของประเทศไทยเข้าเป็นนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ จำนวน ๔,๑๓๗ คน (ข้อมูลปีการศึกษา ๒๕๕๓) ศึกษาในสถานศึกษาต่างๆ ทั่วประเทศกว่า ๔๐๐ แห่ง ใน ๖๐ จังหวัด โดยโปรดเกล้าฯ ให้รับนักเรียนเพิ่มปีละประมาณ ๒๐๐ คน และในแต่ละปีมีนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ ซึ่งภายหลังจบการศึกษาแล้วได้กลับไปประกอบอาชีพในชุมชนบ้านเกิด มีส่วนร่วมในการพัฒนาท้องถิ่นและชุมชนของพวกเขาให้ดียิ่งขึ้นต่อไปด้วย
ปัจจุบันมีโครงการที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ดำเนินการ ได้แก่
ตัวอย่างโครงการ
-โครงการอบรมนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ
- โครงการบรรพชาสามเณร และโครงการอบรมปฏิบัติธรรมเนกขัมมะ
-โครงการสอนเสริมเพื่อปรับพื้นฐานการศึกษาของนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ
- โครงการค่ายแนะแนวและเตรียมความพร้อมเพื่อการศึกษาต่อของนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ
- โครงการส่งเสริมการศึกษาต่อระดับมัธยมศึกษา
- โครงการนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ ศึกษาต่อโรงเรียนมงฟอร์ตวิทยาลัย จังหวัดเชียงใหม่
- โครงการนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ ศึกษาต่อโรงเรียนอัสสัมชัญศรีราชา จังหวัดชลบุรี
-โครงการส่งเสริมการศึกษาต่อระดับอุดมศึกษา
- โครงการนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ ศึกษาต่อมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
- โครงการนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ ศึกษาต่อมหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิต
- โครงการนักเรียนในพระราชานุเคราะห์ฯ ศึกษาต่อมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ
-โครงการบัณฑิตคืนถิ่น
- โครงการทุนการศึกษาพระราชทานครูตำรวจตระเวนชายแดน
- โครงการทุนการศึกษาพระราชทานไปศึกษาต่อระดับอุดมศึกษา ณ สาธารณรัฐอินเดีย
